Mücbir Sebebin sürekli veya geçici olması nedir? Bunun önemi nedir? konusunda kolayca emsal karar bulabilmek için lütfen Karar Arama sayfamıza bakınız.

Mücbir Sebebin sürekli veya geçici olması nedir? Bunun önemi nedir?

Ticaret-Tüketici-Tazminat Hukuku

Bu yazıda, geçici mücbir sebep, sürekli mücbir sebep ölçütleri ve mücbir sebebin geçici veya sürekli olmasının sonuçları ve mücbir sebebin sözleşmeyi sona erdirmesi açıklanma gayretindedir..


TÜRK BORÇLAR KANUNU


6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda (TBK) mücbir sebebin tanımına yer verilmediği gibi genel olarak hüküm ve sonuçları da düzenlenmemiş, bazı sözleşmeler açısından TBK, mücbir sebebe ilişkin özel sonuçlara hükmetmiştir. (Bakınız : )


MÜCBİR SEBEP

Türk hukukunda çoğunluktaki görüşe göre mücbir sebep, kaçınılmaz ve öngörülemez olarak borçlunun borcunu yerine getirememesi sonucunu doğuran harici olaydır.


SÜREKLİ Mİ GEÇİCİ Mİ?

Mücbir sebep,


sürekli veya

geçici olabilir.

SÜREKLİ VE GEÇİCİ OLMASININ FARKI NEDİR?

Mücbir sebep sürekli nitelikte ise, borcun ifası mücbir sebebin oluştuğu andan itibaren mümkün değildir.


Mücbir sebep geçici ise, borcun ifası mücbir sebep devam ettiği sürece ertelenir.


Mücbir sebebin geçici veya sürekli kabul edilmesinin hukuki sonuçlarının görüldüğü gibi farklıdır.


Mücbir sebebin sözleşmeyi sona erdirmesi

Mücbir sebebin sürekli olduğu kabul edilir ise TBK’nun 136. maddesi uygulanacak, borç ilişkisinin sona erdiği kabul edilecek, böylelikle borçlu alacaklıdan almış olduğu ve karşılığını ifa etmediği edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri vermekle yükümlü olacak, henüz kendisine ifa edilmemiş olan -karşılığını yapmadığı- edimi isteme hakkını da kaybedecektir.


Mücbir sebebin, ifa için beklemeyi gerektirmesi

Diğer ihtimal olan mücbir sebebin geçici olduğunun kabulü halinde ise borçlu, TBK 117. madde gereğince kusursuz olarak temerrüde düşmüş kabul edileceğinden alacaklı mücbir sebep sonlanana kadar borçludan aynen ifayı talep edemeyecektir ve hem borçlu hem de alacaklı bekleyecektir.


SÜREKLİLİĞİN KISTASI NEDİR?

Mücbir sebebin sürekli olup olmadığı yani mücbir sebep nedeniyle ifanın sürekli imkansızlaşıp imkansızlaşmadığının kıstası nedir?


Objektif kıstas

Burada kabul edilen kıstas, objektif olup ifanın önündeki engelin ortadan kalkmasının mümkün olmamasıdır. Örneğin dünya çapında organize bir saldırı ile virüs nedeniyle tüm data geri dödürülemez bir şekilde silinmiş ise app’in, kullanıcı dataları ile birlikte devri borcunda data devri borcunun ifası sürekli imkansızlaşmıştır.


Bir kargo şirketi, 12,03,2020 tarihinden önce (Bu tarihin önemi için bakınız) hediyelik eşya sitesi ile yapmış olduğu sözleşmede, doğum günü hediyesini 11.04.2020 müşteriye teslim edecektir. Ancak 10.04.2020 akşamı sokağa çıkma yasağı ilan edilmiş. Buradaki durum mücbir sebep midir? Aslında tuzak bir soruydu bu. İçişleri Bakanlığı tarafından yayınlanan genelgede PTT, Kargolar vb dağıtım şirketlerinin sokağa çıkma yasağı kapsamında kalmadığı belirtilmiştir. Her olaydaki veriyi kontrol etmeyi unutmayalım!


Örneğimizi şu şekilde değiştirelim : kargo şirketi, doğum günü hediyesini 11.04.2020 tarihinde, hediyelik eşya sitesinin deposundan alıp 12.04.2020 tarihinde ise müşteriye teslim edecektir. Bu durumun mücbir sebep olduğunda şüphe olmadığı gibi bu tarihlerde bu ifayı engeli kaldırarak hiç bir kargo şirketi gerçekleştiremeyeceğinden mücbir sebep süreklidir.


Peki örneğimiz şöyle olsaydı, romantik eş bir hafta boyunca her güne bir hediye gönderilmesi için alışveriş yapsaydı ve bu haftanın 2 günü, sokağa çıkma yasağının geçerli olduğu 11.04.2020 ve 12.04.2020 tarihlerine denk gelseydi? Hediyelik eşyaların, hediyelik eşya sitesinin deposundan bir gün önce alınacağı dikkate alındığında 12.04.2020 tarihli teslimat açısından sürekli imkansızlık söz konusu olduğu gibi sözleşmenin tamamına göre ise kısmi imkansızlık hali mevcuttur.


SÜREKLİ DEĞİL AMA SÜREKLİ

Mücbir sebepin sürekli olup olmadığnını kıstasının objektif olarak belirlenmesi bazı durumlarda hakkaniyetli sonuç vermemektedir. Ki bu durum, tıpkı mücbir sebebin ne olduğuna ilişkin 20 yüzyılın başındaki Objektiflik Teori ve Subjectif Teorinin karşı karşıya geldiği durum ile aynıdır.


Modern hukuk bu bahsettiğimiz en son sorunu çözmek için şu şekilde bir görüş ileri oluşturmuştur : “Geçici imkânsızlıkta borç, geçici olarak ifa edilememektedir. Ancak, geçici imkânsızlığın söz konusu olduğu bazı durumlarda, edimin sonradan yerine getirilmesi anlamsız olabilir veya imkânsızlığın ne zaman sona ereceği belli olmayabilir. Bu hâllerde, alacaklının sözleşme ile bağlı kalması dürüstlük kuralına göre ondan beklenemeyeceği için sürekli imkânsızlığın varlığı kabul edilmektedir. (Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, s. 909; Dural, İmkânsızlık, s. 101; Altaş, İmkânsızlık, s. 23; Gündoğdu, s. 104 vd.. )” (Mücbir Sebep Nedeniyle Borcun İfa Edilememesi Şahin, Hale Yüksek Lisans, Özel Hukuk Bölümü Tez)


Ancak ifa zamanı alacaklı için önemliyse ya da ifa ancak belirli bir zamanda yapılabilecekse, o zaman geçici imkânsızlıgın sürekli imkânsızlıkla aynı sonuca baglanması gerekir421. Eger meydana gelen imkânsızlıgın

ne kadar süre devam edecegi bilinemiyorsa yine sürekli imkânsızlık hükümlerinin uygulanması gerekir. ULUSLARARASI TİCARİ SATIM SÖZLESMELERİNDE MÜCBİR SEBEP Fatma Itır BİNGÖL


“Edim yükümünün ifasının istenebileceği, fakat edim yükü­münün ifa edilmemesi üzerine alacaklının ‘aynen ifa’ yaptırı­mına (Realerfüllung) sarılanmayacağı ihtimaller. (Edim sonucunu gerçekleştirme imkânsızlığı; mutlak kesin vadeli işlemlerde böyle bir imkânsızlık söz konusu olur.)”Parça Borcu – Çeşit Borcu Aşılması Gereken Bir Ayırım Dr. Rona Serozan


Geçici imkânsızlığın bazı durumalarda sürekli imkânsızlık olarak kabul edilmesindeki kıstaslar neler olmalı?

Gerek mücbir sebebin devam edebileceği süre, gerek ise borç ilişkisi ve ifanın özellikleri dikkate alınarak belirlenmesi gerektiği kanaatindeyiz.


Bulut hizmeti veren bir şirketin, günlük kullanıcısı yüzbinler ise; bu bulut hizmetin siber güvenliğini üstlenen güvenlik şirketinin, mücbir sebep nedeniyle ifada bulunamyan ve 5-6 saat hizmet veremeyeceği tahmin edilen olayda mücbir sebep sürekli mi geçici mi niteliktedir?


Siber güvenlik hizmeti sözleşmesine konu işin çapı ile değeri ve hizmetin ifa edilmemesinin sonuçları dikkate alındığında bulut hizmeti açısından -zaten sürekli saldırılara uğradığı da dikkate alındığında- bu kabul edilemez bir tehlike olarak kabulü ile -yani bu arada gerçekleşmesi pek muhtemel zararlar nedeniyle- edimin sonradan yerine getirilmesi anlamsız olabileceğinden bu mücbir sebebin sürekli olduğunun kabulü gerekecektir denilebilir. Ancak siber güvenliğinin sağlanamayacağı 5-6 saatlik sürenin bir başka güvenlik firması ile anlaşma sağlanarak en yakın sürede güvenlik altına alınabilmesi mümkün ise bu sonuca varılması daha hakkaniyetli olacaktır. Aksi taktirde zaten 5-6 saatlik süre açısından başka bir siber güvenlik şirketinden hizmet alamayacak, alacaklı açısından geçici bu durumu, sürekli mücbir sebep sayarak, sözleşmenin sona erdirilmesi yorumuna ulaşılması, alacaklıya bir menfaat sağlamayacak, dolayısıyla bir üst paragrafta aktardığımız görüşteki dürüstlük kuralına göre alacaklıdan beklenemeyecek bir durum ortaya çıkmayacaktır.


SON


Mücbir sebebin sürekli veya geçici olması objektif bir kıstasa bağlanmış olsa da bulut hizmetine ilişkin yukarıdaki örnekte açıklandığı üzere sürekliliğin tespiti olayın özelliklerine göre zorluk arzedebilmektedir.

Önceki Haber

Mücbir sebep nedir? – Kısaca

Sonraki Haber

Çeşit /Nevi /Tür x Para borcu imkansızlaşır mı?

Yorumlar

Henüz yorum yapılmadı.

Yorum Yap