Koronavirüs hangi durumda mücbir sebeptir? konusunda kolayca emsal karar bulabilmek için lütfen Karar Arama sayfamıza bakınız.

Koronavirüs hangi durumda mücbir sebeptir?

Ticaret-Tüketici-Tazminat Hukuku

Koronavirüs mücbir sebep sayılır mı sorusunun, bir çok farklı duruma farklı olumlu ve olumsuz cevapları vardır. Bu sorunun cevabı için öncelikle kısa bir tanım yapmak gerekir ise;


Sorumlu veya borçlunun faaliyet ve işletmesi (kontrol alanı) dışında meydana gelen

(DIŞINDALIK)

Genel bir davranış normunun veya borcun ihlaline mutlak ve kaçınılmaz bir şekilde yol açan,

(MUTLAK KAÇINILMAZ İMKANSIZLIĞI)

Hukuki ilişkinin kurulduğu tarihte öngörülmesi mümkün olmayan,

(ÖNGÖRÜLEMEZLİK)

Mücbir sebep ile borcun ifasının mutlak olarak imkansızlaşması ve bunların arasında uygun nedensellik bağının bulunduğu

(NEDENSELLİK)

MÜCBİR SEBEBİN HUKUKİ TANIMI

“Mücbir sebep,


DIŞINDALIK

Sorumlu veya borçlunun faaliyet ve işletmesi (kontrol alanı) dışında meydana gelen,


MUTLAK KAÇINILMAZ İMKANSIZLIĞI

Genel bir davranış normunun veya borcun ihlâline mutlak ve kaçınılmaz bir şekilde yol açan,


ÖNGÖRÜLEMEZLİK

Hukuki ilişkinin kurulduğu tarihte öngörülemez,


İMKANSIZLIK – NEDENSELLİK

Mücbir sebep olayı ile borcun ifasının mutlak olarak imkansızlaşması arasında uygun nedensellik bağının bulunduğu,


olağanüstü bir olaydır.


KORONAVİRÜS, MÜCBİR SEBEP SAYILIR MI?

A- Soyut olarak

Dünya Sağlık Örgütü, Çin’de ortaya çıkan ve pek çok ülkeye yayılan koronavirüsü 11.03.2020 tarihinde pandemi olarak ilan etmişti.


En basit tanımıyla pandemi, dünyada eş zamanlı olarak çok yaygın bir şekilde çok fazla sayıda insanı tehdit eden bulaşıcı hastalıklara verilen isim. Endemi, küçük çaplı salgın; epidemi ise büyük çaplı salgın iken pandemi dünya çapında bir salgın olmakla  SOYUT olarak mücbir sebep olduğunda ve somut anlamda mücbir sebebin şartlarından sadece mutlak ve kaçınılmazlık kısmını kısmen karşıladığında hiç bir şüphe yoktur. Ama koronavirüsün, bir kişi açısından mücbir sebep sayılabilmesi için diğer şartların yanında nedensellik bağı şartının da gerçekleşmesi gerek.


B- Somut olarak

Soyut olarak koronavirüs mücbir sebep ise de, koronavirüsün bazı işletmeler için zorlayıcı bir durum olmanın tam tersine ekonomik anlamda gelişmesini sağlamıştır. Maske, dezenfektan, temizlik ürünü satan veya temizlik hizmeti veren şirketler refaha erdi. Kimi şirketler ne olumlu ne de olumsuz etkilenirken, kimileri ise nispeten az etkilendiler. İşte koronavirüs, soyut olarak mücbir sebep ise de kişi, işletme, şirket bazında somut anlamda mücbir sebep olarak kabulü için diğer 4 şartında bulunması gerek.


KORONAVİRÜS MÜCBİR SEBEP SAYIP SAYILMAYACAĞINA İLİŞKİN SOMUT ÖRNEKLER

A- Mücbir sebebin “DIŞINDALIK” şartı açısından örnek

Virüse karşı aşı veya ilaç geliştirme laboratuvarında kazara bulunan virüsün, örnek tüpü kırılması nedeniyle çalışanlara bulaşıp, işletmenin çalışamaz hale gelmesinde bu kazanın öncesinde yapılan anlaşma gereğince sözleşmedeki 2 haftalık ifa süresinde aşıların teslim edilememesi mücbir sebep kapsamında KALMAZ, çünkü mücbir sebep olan virüs (kontrol alanı) dışında meydana gelmemiştir.


Aynı işyerindeki işçiler, dünyadaki bir salgından hastalanmış olsaydı, bu şart gerçekleşmiş olacaktı.


B- Mücbir sebebin “MUTLAKLIK – KAÇINILMAZLIK” şartı açısından örnek

Mutlaklık her türlü tedbirin alınmasına, her türlü özenin gösterilmesine rağmen; mücbir sebep sayılacak olayının borcun ifa edilememesine, sadece borçlu tarafından değil, hiç kimse tarafından engellenemesidir.


Koronavirüs nedeniyle maske ihracının süreli yasağı, hiç kimse tarafından engellenemeyecek bir mücbir sebeptir.


C- Mücbir sebebin “ÖNGÖRÜLEMEZLİK” şartı açısından örnek

Soyut olarak mücbir sebep olan koronavirüsün doğuracağı sonuçlar, sözleşmenin kurulduğu sırada öngörülebiliyorsa ve buna rağmen sözleşmede gerçekleşmesi muhtemel koronavirüs salgınına ilişkin bir madde yok ise bu durumun riskini borçlu üstlenmiş sayılır.


Öngörülemez olması gereken; koronavirüsün, Çin’deki çıkış ve yayılışı değil, hukuki ilişkinin kurulduğu sırada işletmesi ve sözleşmesi açısından koronavirüsün meydana getireceği sonuçların öngörülememesidir.


Koronavirüsün Çin’de ilk kez 20 Aralık 2019 tarihinde ortaya çıktığı rapor edilmesine rağmen İtalya, İspanya ve en sonunda da ABD olmak üzere bir çok imkanı, sağlık kuruluşu, analiz, raporlama birimi olan devletler bile koronavirüsün meydana getireceği sonuçların öngörülemediği dikkate alındığında Türkiye’de okulların tatil edildiği 12.03.2020 tarihinden öncesi yapılan sözleşmeler için bu koşulun var olduğunu, öngörülemez olduğunu genel bir kabul olarak ileri sürebiliriz. Ancak unutmayalım ki tacirlerin sorumluluğu daha ağır olup, basiretli bir şekilde davranma zorunluluğu ayrıca irdelenmelidir..


Türkiye’de okulların tatil edildiği 12.03.2020 tarihinden sonra yapılan sözleşmeler açısından ise, koronavirüsün öngörülemez olduğunu iddia etmek mümkün olması gerek. Bu nedenle sözleşmede koronavirüsün mücbir sebep kabul edileceğine ilişkin bir şart olmadığı sürece bu tarihten sonra yapılar sözleşmeler açısından koronavirüs, mücbir sebep sayılmayacaktır.


D- Mücbir sebebin “İMKANSIZLIK – NEDENSELLİK” şartı açısından örnek

Sözleşmede kararlaştırılan sürede fabrikada üretimin yapılması mümkün olmaması durumunda, bu durum koronavirüsten kaynaklanmış ise imkansızlık ile nedensellik arasında illiyet bağının olduğu kabul edilir.


Ancak fabrika sahibi sosyal mesafe önlemlerinin alınması gerektiği bu salgın sırasında ev partisi düzenleyip, çalışanlara koronavirüs bulaşmasına neden olmuş ise, borçlunun bu kusuru illiyet bağını keseceğinden bu son olayda illiyet bağı şartı bulunmaması nedeniyle mücbir sebep bulunmamaktadır. Tabi ki koronavirüsün partide bulaşıp bulaşmadığı ayrıca bir ispat sorunu.


Koronavirüs nedeniyle ifa imkansızlığına düşmeden önce borçlu gerekli tedbirleri almasına en güzel örnek, borcun ifası için fason üretim gibi başka seçenekli yollar bulunmasına rağmen bunların kullanılmaması da borçlu açısından bir kusur oluşturup, illiyet bağını kesebilecektir.


Böylelikle koronavirüs mücbir sebep sayılır mı sorusuna somut örnekler vererek kısaca cevaplamaya çalıştık.

Önceki Haber

Çeşit /Nevi /Tür x Para borcu imkansızlaşır mı?

Sonraki Haber

HSK karar aldı: Duruşma ve keşifler hariç yargı normale dönüyor.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmadı.

Yorum Yap