Fetullah Gülen'i hakkındaki iddialarla eleştirmek kamusal ifade hakkı kapsamındadır, suç değildir


Esas No:2015/7864
Karar No:2015/1693
K. Tarihi:


Özet:

Sanığın yazdığı davaya konu “Protestan Kur'an” başlıklı kitapta; ABD'deki küresel sermaye gruplarının, ekonomik çıkarları uğruna Türkiye'nin siyasal sistemi üzerinde gerçekleştirmeye çalıştıkları projeler, bunların hayata geçirilmesi için öngörülen yöntemler, ulusal düzeyde işbirliği yapılacak kişi, kurum ve gruplardan bahsedildiği, anılan hedeflere ulaşmak konusunda siyaset-din ilişkisinin nasıl kurgulanmak istendiğinin açıklandığı, bu bağlamda, katılan ve lideri olduğu dini cemaatin üstlendiği rol, cemaatin oluşumu, yapısı, faaliyetleri, ulusal ve uluslar arası ilişkileri, bağlantıları, toplum üzerindeki etkileri, cemaat liderinin nitelikleri, yaptığı işler, söz ve davranışlarına yer verildiği görülmektedir.

Kitabın içeriği bir bütün olarak değerlendirildiğinde;sanığın kullandığı ifade biçiminin, AİHM kararlarından yararlanılarak yapılan kategorik sınıflandırmaya göre “siyasi ifade” ya da “kamusal ifade” olduğu anlaşılmaktadır. Bu tür ifade açıklamaları, AİHM'nin ifade özgürlüğü uygulamalarında en geniş korumadan yararlanmaktadır. Kamusal ya da siyasi ifadeler yönünden üzerinde durulması gereken önemli hususlardan biri “kamu yararı” kavramıdır. Bu kavram sözleşme’de özerk ve geniş bir anlama sahiptir. İçtihatlarda sosyal, ekonomik, kültürel ve hatta ticari ve dini yönleri de kapsayacak şekilde geniş olarak yorumlanmıştır. Anılan ifade biçimleri açısından önemli olan başka bir husus da açıklamaların, kamuoyunun gündemini oluşturan konuyla ilgili tartışmaya katkısının bulunup bulunmadığıdır. Sanığın yazdığı kitapta yer alan açıklamalar, bilgiler, eleştiriler ve yorumların; toplumda katılanın lideri olduğu cemaatle ilgili güncel tartışmaya katkısının bulunduğu ve cemaatin kamuoyu tarafından tüm yönleriyle tanınması açısından kamunun yararına olduğu kabul edilmelidir.

Katılan her ne kadar siyasetçi değil ise de kendisinin ve lideri olduğu cemaatin gerçekleştirdiği söylem ve faaliyetler ile bunların topluma etkileri itibariyle Ülkemizin özellikle son yıllardaki siyasi gündeminde ön sıralarda yer almış ve kamuya mal olmuş bir kişidir


KARAR

Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:
Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.
Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede başkaca nedenler yerinde görülmemiştir.

YCGK'nın 03/11/2009 tarih, 2009/190-253 sayılı ve 29/04/2008 tarih, 2007/244-2008/92 sayılı kararlarında da belirtildiği üzere dava açılan eylemin, konunun düşünce (ifade) özgürlüğüyle doğrudan ilgisi nedeniyle, öncelikle ulusal ve uluslararası düzenlemeler kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anılan kararlarda;
"Doğal haklardan kabul edilen ifade hürriyeti, çoğulcu demokrasilerde, vazgeçilemez ve devredilemez bir niteliğe sahiptir. Öğretide değişik tanımlara rastlanmakla birlikte, genel bir kabulle ifade/düşünce hürriyeti, insanın özgürce fikirler edinebilme, edindiği fikir ve kanaatlerinden dolayı kınanmama, bunları meşru yöntemlerle dışa vurabilme imkan ve özgürlüğüdür. Demokrasinin "olmazsa olmaz şartı" olan ifade hürriyeti, birçok hak ve özgürlüğün temeli, kişisel ve toplumsal gelişmenin de kaynağıdır.
İşte bu özelliğinden dolayı ifade hürriyeti, temel hak ve hürriyetler kapsamında değerlendirilerek, birçok uluslararası belgeye konu olmuş, T.C. Anayasası’nda da ayrıntılı düzenlemelere tabi tutulmuştur.

Bu bağlamda;

10 Aralık 1948 tarihli Birleşmiş Milletler însan Haklan Evrensel Bildirgesinin 19. maddesi; "Herkesin fikir ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır; bu hak, fikirlerinden ötürü rahatsız edilmemek, ülke sınırları söz konusu olmaksızın bilgi ve görüşleri her yoldan aramak, almak ve yaymak özgürlüğünü kapsar" hükmünü,

16 Aralık 1966 tarihli Birleşmiş Milletler, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 19. maddesi;
“1- Herkesin, söz özgürlüğüne hakkı vardır; bu hak gerek sözlü, yazılı ya da basılı veya sanat eseri şeklinde, gerekse seçilen diğer herhangi bir yoldan, ülke sınırları söz konusu olmak sızın, her türlü haber ve düşünceyi araştırma, alma ve verme özgürlüğünü içerir.” hükmünü,
4 Aralık 1950 tarihli İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşmenin 10. maddesinin 1. fıkrası;
“Herkes görüşlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir alma ve verme özgürlüğünü de içerir.” hükmünü
İçermekte,

Bunun yanı sıra;
21 Kasım 1990 tarihli Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı, Yeni Bir Avrupa için Paris Şart'nda;
“İnsan hakları ve temel hürriyetler, tüm insanların doğumlarıyla birlikte iktisap ettikleri vazgeçilmez haklardır ve kanunlarla garanti altına alınmışlardır. Bunların korunması ve geliştirilmesi devletin başta gelen görevidir. Bunlara saygı, zorba bir devlete karşı asıl güvenceyi oluşturur. Bunlara uyulması ve tam olarak uygulanması hürriyetin, adaletin ve barışın temelidir.”
“...Demokrasinin temelinde insana saygı ve hukukun üstünlüğü yatar. Demokrasi, ifade hürriyetinin, toplumun her kesimine karşı hoşgörünün ve herkes için fırsat eşitliğinin en iyi güvencesidir.”
13 Ekim 2004 tarihli Avrupa İçin Bir Anayasa Oluşturan Antlaşma’nın 11-71. maddesinin 1. fıkrasında;
“Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, bir görüş sahibi olma ve haberlerle fikirleri, kamu yetkililerinin herhangi bir müdahalesiyle karşılaşmadan ve sınırlardan bağımsız olarak alma ve bildirme özgürlüklerini de içine alır.” kuralları yer almaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası"nın 13. maddesi;
“Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz” hükmünü ,
14. maddesi;
“Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz.
Anayasa hükümlerinden hiçbiri, Devlete veya kişilere, Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesini veya Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kılacak şekilde yorumlanamaz.
Bu hükümlere aykırı faaliyette bulunanlar hakkında uygulanacak müeyyideler, kanunla düzenlenir.” hükmünü
25.maddesi;
“Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir.”
“Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz.” hükmünü,
26. maddesi ise,
“Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir.
Bu hürriyetlerin kullanılması, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların önlenmesi, suçluların cezalandırılması, Devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir.
Haber ve düşünceleri yayma araçlarının kullanılmasına ilişkin düzenleyici hükümler, bunların yayımını engellememek kaydıyla, düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin sınırlanması sayılmaz.
Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir.” hükmünü taşımaktadır.

Yukarıda belirtilen normlar birlikte değerlendirildiğinde; özgürlüklerin demokratik bir toplumda, zorunlu tedbirler niteliğinde olarak; ulusal güvenlik, toprak bütünlüğü, kamu güvenliği ve düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlâkın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması, gizli kalması gereken haberlerin yayılmasına engel olunması veya yargı gücünün otorite veya tarafsızlığının korunması için kanunla öngörülen bazı biçim koşullarına, sınırlama ve yaptırımlara tabii tutulacağı anlaşılmaktadır. Ancak, ifade özgürlüğünün sınırlandırılmasına ilişkin düzenlemelerin dar yorumlanması gerektiği, sınırlandırma için, önemli bir toplumsal ihtiyaç veya zorunluluğun bulunması, bu sınırlandırmanın meşru bir amacı gerçekleştirmek için yapılması, sınırlandırmada aşırıya gidilmemesi ve her halükârda gelişimi zedelemeyecek ölçüde yapılması görüşü genel bir kabul görmüştür.
Sınırlama veya müdahale için; yasal bir düzenleme, sınırlamanın meşru bir amacı, fıkrada sayılan sınırlama nedenlerinin bulunması, sınırlamanın meşru amaçla orantılı ve önlemin demokratik toplum bakımından “zorunlu” olması gerekmektedir.

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’ne göre;
“Sınırlama için belli bir sınırlama nedeninin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda demokratik bir toplum bakımından zorunluluk bulunmalıdır. Zorunluluk, ölçüsüz bir sınırlamaya olanak tanımaz. Üye devletlere sınırlamada bir takdir alanı tanınmakla birlikte, ifade özgürlüğünün önemi nedeniyle devletler üzerindeki denetim sıkı olmalı, sınırlandırma zorunluluğu inandırıcı bulunmalıdır. Dolayısıyla, sınırlamalar dar ve sınırlayıcı bir ölçüde yorumlanmalıdır. "Kamu düzeni" genel hükmünde düşünülebilecek sınırlama nedenleri, genel çıkarların, yargı gücünün otorite ve yansızlığının ve başkalarının ünü ya da haklarının korunması amacıyla sınırlamaya konu olabilir.
Anılan önlemin izlenen meşru amaçla sınırlı olması şeklinde ifade edilen ölçülülük ilkesi, demokratik bir rejimin dayandığı ‘değerler’, (çoğulcu, hoşgörülü, hukuka ve bireysel özgürlüklere saygılı) öne çıkarılarak titiz ve derinleştirilmiş bir denetime tâbi tutulmalıdır" (Prof. Dr. İ.Özden Kaboğlu; İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nde İfade Özgürlüğü sh. 111 ve 112)
“Demokratik bir toplumun zorunlu temellerinden birini ve toplumun ilerlemesi ve bireyin öz güveni için gerekli temel şartlardan birini teşkil eden ifade hürriyeti, sadece kabul gören veya zararsız veya kayıtsızlık içeren bilgiler veya fikirler için değil aynı zamanda kırıcı, şok edici veya rahatsız edici olanlar için de geçerlidir. Bunlar demokratik bir toplumun olmazsa olmaz tolerans ve hoşgörünün gerekleridir” (Prof. Dr. D.Tezcan, Yrd. Doç. Dr. M. R. Erdem, Yrd.Doç.Dr.O.Sancaktar, Türkiye'nin İnsan Haklan Sorunu, 2.Baskı, sh.462)

Günümüz özgürlükçü demokrasilerinde, istisnaları dışında, geniş bir yelpazeyle düşünceyi açıklama korunmakta ve ifade hürriyeti kapsamında değerlendirilmek suretiyle özgürlüğün sağladığı haklardan en geniş şekilde yararlandırılmaktadır. 

Ne var ki; iftira, küfür, onur, şeref ve saygınlığı zedeleyici söz ve beyanlar, müstehcen içerikli söz, yazı, resim ve açıklamalar, savaş kışkırtıcılığı, hukuk düzenini cebir yoluyla değiştirmeye yönelen, nefret, ayrımcılık, düşmanlık ve şiddet yaratmaya yönelik bulunan ifadeler ise düşünce özgürlüğü bağlamında hukuki koruma görmemekte, suç sayılmak suretiyle cezai yaptırımlara bağlanmaktadır.” şeklinde ulusal ve uluslararası belgelerdeki hükümlere ve açıklamalara yer verilmiştir.
Kişilerin şöhretinin korunmasına ilişkin olup ifade özgürlüğünün sınırlanması nedenlerinden birini oluşturan TCK'nın hakaret başlıklı 125. maddesinde; “ Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilât ederek işlenmesi gerekir.” hükmü yer almaktadır.

Ceza Genel Kurulu’nun 14.10.2008 gün ve 170-220 sayılı kararında da belirtildiği üzere; hakaret fiilinin cezalandırılmasıyla korunan hukuki değer, kişilerin şeref, haysiyet ve namusu, toplum içindeki itibarı, diğer fertler nezdindeki saygınlığı olup, bu suçun oluşabilmesi için, davranışın kişiyi küçük düşürmeye matuf olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Somut bir fiil ya da olgu isnat etmek veya sövmek şeklindeki seçimlik hareketlerden biri ile gerçekleştirilen eylem, bireyin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte ise hakaret suçu oluşacaktır.

Bir hareketin tahkir edici olup olmadığı bazı durumlarda nispi olup, zamana, yere ve duruma göre değişebilmektedir. Kamu görevlileri veya sivil vatandaşlara yönelik her türlü ağır eleştiri veya rahatsız edici sözlerin hakaret suçu bağlamında değerlendirilmemesi, sözlerin açıkça, onur, şeref ve saygınlığı rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadını veya sövmek fiilini oluşturması gerekmektedir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de ifade özgürlüğüne ilişkin Sözleşmenin 10. maddesini yorumlarken, çoğulculuk, hoşgörü ve açık fikirliliğin demokratik toplumunun karakteristik özelliklerinden olduğunu, bu değerlere sahip olmayan sistemin demokratik toplum olarak adlandırılmasının mümkün olmadığını, bu nedenle ifade özgürlüğüne getirilecek sınırlamaların bu değerlere aykırı düşmemesi ve meşru amaçla orantılı olması gerektiğini, sadece zararsız ve lehte olan düşünceler değil, devlet veya toplumun bir bölümü için rahatsız edici, saldırgan veya şok edici düşüncelerin de maddenin korumasına gireceğini belirtmektedir. (Handyside v Birleşik Krallık A 24 (1976); 1 EHRR 737 para: 49 PC.)

Sanığın yazdığı davaya konu “Protestan Kur'an” başlıklı kitapta; ABD'deki küresel sermaye gruplarının, ekonomik çıkarları uğruna Türkiye'nin siyasal sistemi üzerinde gerçekleştirmeye çalıştıkları projeler, bunların hayata geçirilmesi için öngörülen yöntemler, ulusal düzeyde işbirliği yapılacak kişi, kurum ve gruplardan bahsedildiği, anılan hedeflere ulaşmak konusunda siyaset-din ilişkisinin nasıl kurgulanmak istendiğinin açıklandığı, bu bağlamda, katılan ve lideri olduğu dini cemaatin üstlendiği rol, cemaatin oluşumu, yapısı, faaliyetleri, ulusal ve uluslar arası ilişkileri, bağlantıları, toplum üzerindeki etkileri, cemaat liderinin nitelikleri, yaptığı işler, söz ve davranışlarına yer verildiği görülmektedir.

Kitabın içeriği bir bütün olarak değerlendirildiğinde;sanığın kullandığı ifade biçiminin, AİHM kararlarından yararlanılarak yapılan kategorik sınıflandırmaya göre “siyasi ifade” ya da “kamusal ifade” olduğu anlaşılmaktadır. Bu tür ifade açıklamaları, AİHM'nin ifade özgürlüğü uygulamalarında en geniş korumadan yararlanmaktadır. Kamusal ya da siyasi ifadeler yönünden üzerinde durulması gereken önemli hususlardan biri “kamu yararı” kavramıdır. Bu kavram sözleşme’de özerk ve geniş bir anlama sahiptir. İçtihatlarda sosyal, ekonomik, kültürel ve hatta ticari ve dini yönleri de kapsayacak şekilde geniş olarak yorumlanmıştır. Anılan ifade biçimleri açısından önemli olan başka bir husus da açıklamaların, kamuoyunun gündemini oluşturan konuyla ilgili tartışmaya katkısının bulunup bulunmadığıdır. Sanığın yazdığı kitapta yer alan açıklamalar, bilgiler, eleştiriler ve yorumların; toplumda katılanın lideri olduğu cemaatle ilgili güncel tartışmaya katkısının bulunduğu ve cemaatin kamuoyu tarafından tüm yönleriyle tanınması açısından kamunun yararına olduğu kabul edilmelidir.

Katılan her ne kadar siyasetçi değil ise de kendisinin ve lideri olduğu cemaatin gerçekleştirdiği söylem ve faaliyetler ile bunların topluma etkileri itibariyle Ülkemizin özellikle son yıllardaki siyasi gündeminde ön sıralarda yer almış ve kamuya mal olmuş bir kişidir. AİHM kararlarına göre, kamuya mal olmuş kişilere yönelik açıklamalar ve eleştirilerde; ifade özgürlüğü hakkını kullanan kişi daha geniş bir korumadan yararlanmaktadır.
Kitabın bütünü irdelendiğinde; iddianame ve katılan vekilinin dilekçelerinde belirtilen sözlerin, toplumun bir kesimi için rahatsız edici olsa da nesnel bir değerlendirmeyle ağır eleştiri niteliğinde olduğu görülmektedir.
Somut olayda; sanığın ifade özgürlüğü ile katılanın şöhret hakları arasındaki çatışmada denge kurulurken; Yerel Mahkemenin sanığın cezalandırılması yönündeki kabulü, suçla korunmak istenen değeri ölçüsüz bir şekilde genişletecek ve ifade özgürlüğünü ön plana çıkaran evrensel hukuk düşüncesiyle bağdaşmayacaktır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri, yargı kararları ve açıklamalara göre somut olayda hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığı gözetilmeden, yerinde olmayan gerekçeyle mahkumiyet hükmü kurulması,
Kanuna aykırı ve sanık Muammer Karabulut müdafıinin temyiz nedenleri yerinde görüldüğünden tebliğnamedeki onama düşüncesinin reddiyle HÜKMÜN BOZULMASINA, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın esas/hüküm mahkemesine gönderilmesine, 22/05/2015 tarihinde oy birliğiyle karar verildi